Mali i Zi e ndalon diskriminimin në punë. Punëtorët LGBTIQ+ thonë se kjo ende nuk e ka bërë punën të drejtë.

Në letër, Mali i Zi është një nga vendet më të mira në Ballkanin Perëndimor për të qenë queer dhe i punësuar. Diskriminimi në punë është i ndaluar. Çiftet e të njëjtit seks mund të regjistrojnë partneritet. Vendi renditet i 18-ti nga 49 në Hartën Ylber 2026 të ILGA-Europe, me pikët më të larta në Ballkanin Perëndimor.

Në punë, pamja shpesh është ndryshe. Një hetim i ri i Qendrës për Gazetari Hulumtuese të Malit të Zi (CIN-CG) pyet pse personat LGBTIQ+ ende nuk kanë shanse të barabarta për punë. Përgjigjja e shkurtër: ligji ekziston, por pothuajse askush nuk e përdor.

„Kështu është më mirë edhe për ty, edhe për ne“

Hetimi, i publikuar nga CIN-CG dhe i shkruar nga gazetarja Andrea Perišić, nis me një djalë të ri që e quan Luka (emri është ndryshuar). Ai punonte në hoteleri. Pas tri ditësh mungesë, punëdhënësi e pushoi, duke përmendur ankesat e mysafirëve: „Mysafirët flasin lloj-lloj gjërash dhe ankohen. Kështu është më mirë edhe për ty, edhe për ne.“

Në një punë të mëparshme, thotë ai, kolegët bënin komente homofobe çdo ditë dhe „eprorët nuk merrnin asnjë masë për ta ndalur këtë sjellje“. Tani çdo aplikim për punë e planifikon „300 hapa përpara“ dhe po mendon të largohet nga Mali i Zi pasi të mbarojë studimet. Me fjalët e tij, kjo është „pasojë e homofobisë për të cilën askush nuk mendon“ dhe një nga arsyet pse largohen kaq shumë të rinj.

Shifrat pas historive

CIN-CG mblodhi anketa dhe të dhëna zyrtare, dhe ato përputhen:

• 87,7% e të anketuarve në një studim të vitit 2024 nga LGBTIQ Socijalni Centar dhe LGBT Forum Progres thanë se kishin përjetuar diskriminim në punë për shkak të orientimit seksual. 26,9% për shkak të identitetit gjinor, dhe 39,4% thanë se kishin humbur punën për shkak të përkatësisë reale ose të supozuar LGBTI.
• Vetëm 24,1% e organizatave të analizuara në studimin e Jovan Ulićević për tregun e punës, nga qershori 2026, kishin politika të veçanta për mbrojtjen dhe përfshirjen e stafit LGBTIQ+.
• Në një sondazh të CeMI-t të vitit 2022 me 990 të rritur, 45% e qytetarëve mendonin se punëdhënësit nuk ishin gati të punësonin persona LGBTI. 22% mendonin se ishin.

Pastaj vjen hendeku mes asaj që përjetojnë njerëzit dhe asaj që raportohet. Queer Montenegro (Kvir Montenegro) i tha CIN-CG se në pesë vitet e fundit vetëm 12 veta iu drejtuan për ndihmë ligjore falas për diskriminim në punë. Organizata nuk di asnjë rast që të ketë përfunduar me sanksion për punëdhënësin. Disa u zgjidhën me kompromis pasi ndërhyri grupi.

Shifrat e Avokatit të Popullit janë edhe më të ashpra. Mbrojtësi i të Drejtave dhe Lirive të Njeriut regjistroi 105 raste diskriminimi në punë dhe punësim në 2024 dhe 74 në 2025. Në 2024, asnjë nuk ishte për orientim seksual ose identitet gjinor. Në 2025 pati një rast që lidhej me punën, pa shkelje të konstatuar, të regjistruar në një kategori aq të gjerë sa nuk është e qartë për çfarë bëhej fjalë.

Zero ankesa nuk do të thotë zero diskriminim. Queer Montenegro thotë se njerëzit heshtin sepse kanë frikë nga pushimi, nga zbulimi, nga reagimet e kolegëve dhe nga institucionet të cilave nuk u besojnë. Grupi thotë gjithashtu se Ligji i Punës i Malit të Zi është tashmë „mjaft mirë i harmonizuar me standardet e BE-së“. Problemi nuk është teksti i ligjit, por nëse dikush ndihet mjaftueshëm i sigurt për ta përdorur.

„Kur njeriu ia mbyll derën vetes“

Vuk Adžić, një burrë trans që foli për CIN-CG me emër, thotë se diskriminimi rrallë vjen si një „jo“ e drejtpërdrejtë. „Diskriminimi shumë rrallë duket sikur dikush të thotë drejtpërdrejt se nuk do të të punësojë sepse je trans“, tha ai. Më shpesh është një pyetje nëse do të përshtatesh, ose dokumente që nuk përputhen me gjininë tënde, të cilat duhet t’i shpjegosh para se dikush të shohë aftësitë e tua.

Më e dhimbshmja, thotë ai, ndodh para çdo interviste: njerëzit që presin refuzim ndalojnë së aplikuari. „Kjo është një nga format më të trishtueshme të diskriminimit, kur njeriu ia mbyll derën vetes.“

Kjo lidhet me një problem më të madh politikash. Mali i Zi ende nuk e ka miratuar projektligjin për njohjen ligjore të identitetit gjinor bazuar në vetëpërcaktim, dhe vlerësimi i ILGA-Europe i majit 2026, siç e citon CIN-CG, thotë se qeveria nuk ka miratuar as një plan të ri veprimi për personat LGBTIQ+. Për personat trans që kërkojnë punë, një reformë e bllokuar e dokumenteve kthehet në një bisedë të sikletshme në çdo intervistë.

Ministria nuk u përgjigj

CIN-CG i dërgoi pyetje Ministrisë për të Drejtat e Njeriut dhe të Pakicave. Deri në publikimin e hetimit, përgjigjja nuk kishte ardhur.

Kjo përputhet me një model që e raportojmë vazhdimisht nga Mali i Zi: ligje përparimtare, pastaj zbatim i çrregullt. E njëjta gjë vlen për krimet e urrejtjes dhe kërkesat për azil, për të drejtat e partneritetit që ligjet e tjera ende nuk i kanë arritur dhe për diskriminimin në sport.

Pse ka rëndësi

Të dhënat në nivel europian tregojnë të njëjtin presion. Sipas shifrave të Agjencisë së BE-së për të Drejtat Themelore që citon CIN-CG, diskriminimi në punë ka rënë pak që nga 2019 për shumicën e grupeve. Te të anketuarit trans ra nga 41% në 34%, por te të anketuarit interseks mbeti 38%. Ndërkohë 54% raportuan ngacmim, dhe vetëm 18% ia raportuan ndonjë organizate.

Mali i Zi ka mundësinë të jetë vendi ballkanik ku rregullat funksionojnë vërtet. Hapat e ardhshëm nuk janë mister: të mblidhen të dhëna për këto ankesa, të zhbllokohet reforma e njohjes ligjore të gjinisë, dhe të sigurohet që dikush në burime njerëzore të dijë çfarë të bëjë kur menaxheri i Lukës thotë se është „më mirë“ për të gjithë që ai të largohet.

Burimet: CIN-CG, „LGBTIQ+ osobe u Crnoj Gori još bez jednakih šansi za posao“ (25 tetor 2026), ripublikuar edhe nga CEDEM në kuadër të projektit „We Go Deep“; ILGA-Europe Rainbow Map 2026: Mali i Zi. Citimet janë përkthimet tona nga gjuha malazeze. Foto: ines lukic, Sheshi i Republikës, Podgoricë, 2013, CC BY 3.0, nëpërmjet Wikimedia Commons.