Qeveria e Kosovës e rikthen Kodin Civil në tryezë, dhe bashkë me të betejën për partneritetet e të njëjtit seks

Dhjetë ditë më parë shkruam se votimi i mesnatës për presidentin e Kosovës i ktheu Kodit Civil dritaren e tij. Këtë javë, qeveria hyri nëpër të.

Në Kuvend, kryeministri Albin Kurti argumentoi për një rishikim të plotë të së drejtës civile të Kosovës, dhe një deputet i opozitës premtoi se pjesa për çiftet e të njëjtit seks nuk do të kalojë kurrë. Këtu në Prishtinë, është hera e parë pas muajsh që kjo pyetje diskutohet me zë të lartë në sallë, me data të bashkangjitura.

Shkurt

• Çfarë ndodhi: Kurti u përplas me Eman Rrahmanin, deputet i opozitës nga Partia Demokratike e Kosovës (PDK), për Kodin Civil të bllokuar dhe për një ligj të propozuar për riprodhimin e asistuar mjekësisht, raportoi Balkan Insight më 15 tetor.
• Afati: Tri projektligje për këto çështje janë në agjendën legjislative të qeverisë nga mesi i nëntorit deri në fund të vitit. Një grup punues në Ministrinë e Drejtësisë do të takohej javën pasuese.
• Çfarë është në lojë: Projekt-Kodi Civil do t’i hapte rrugë njohjes ligjore të bashkimeve civile të të njëjtit seks përmes një ligji të veçantë. Projektligji për riprodhimin do t’u lejonte grave qasje në IVF pavarësisht statusit martesor ose lidhjes.
• Çfarë nuk ka ndryshuar: Ligji i Kosovës nuk lejon martesat e të njëjtit seks, dhe asnjë nga projektligjet nuk ka kaluar.

Çfarë tha Kurti

Argumenti i Kurtit ishte për kodin në tërësi, jo për dy rreshta të tij. Sipas Balkan Insight, ai u tha deputetëve se Kosova ka nevojë për një reformë gjithëpërfshirëse të së drejtës civile, për t’u dhënë njerëzve siguri juridike për pronën, marrëdhëniet familjare dhe trashëgiminë. Ai theksoi se projekti ka 997 faqe dhe 1.630 nene, dhe i kërkoi Kuvendit ta gjykojë si tërësi, në vend që të ngecë te një apo dy nene.

Për ligjin e riprodhimit, ai tha se dëshira për t’u bërë prind duhet të trajtohet nga shteti me mirëkuptim dhe respekt.

Çfarë tha opozita

Rrahmani e akuzoi qeverinë se po i shpërfill vlerat tradicionale familjare. Ai kundërshtoi dy paragrafë që, sipas tij, mund të lejonin martesa mes burrave dhe që gratë të bëhen nëna pa baba, dhe tha se ata nuk do të votohen në këtë Kuvend, raportoi Balkan Insight.

Rrahmani e njeh mirë kodin. Ai ishte deputet i Vetëvendosjes së vetë Kurtit më 2022, kur projekti ra për herë të parë, para se të kalonte në PDK.

Disa ditë më parë, ai kishte publikuar atë që e paraqiti si orarin e vetë qeverisë. Sipas Uránia, që e raportoi postimin më 10 tetor, ai shkroi me sarkazëm se, për ata që duan që burrat të martohen me burra dhe gratë me gra, Kodi Civil do të shkonte në qeveri më 15 nëntor, i ndjekur nga projektligji për riprodhimin e asistuar më 30 dhjetor dhe një projektligj për gjendjen civile që rregullon ndryshimin ligjor të gjinisë më 31 dhjetor. Uránia nuk raportoi asnjë përgjigje nga qeveria, dhe ne nuk kemi gjetur konfirmim zyrtar për këto data. Trajtojini si pretendim të tij, jo si kalendar.

Pse ky kod ngec vazhdimisht

Pak histori, sepse ajo e shpjegon nervozizmin:

• 2022: Kuvendi e rrëzoi projekt-Kodin Civil në leximin e parë, kryesisht për shkak të një dispozite që lejonte legjislacion të veçantë për bashkimet civile të të njëjtit seks (Uránia; Balkan Insight). Disa nga votat kundër erdhën nga brenda Vetëvendosjes.
• Që atëherë: Kodi ka mbetur i bllokuar. Deri në shkurt 2026, raportoi Outright International, Kuvendi ende nuk e kishte miratuar.
• Nga 2025 deri në tetor 2026: Zgjedhjet e parakohshme të njëpasnjëshme dhe ngërçi për presidentin bënë që mezi të kishte një Kuvend funksional për të votuar çfarëdo, siç shkruam javën e kaluar.

Vlen të jemi të saktë për atë që kodi bën dhe nuk bën. Ai nuk do të krijonte martesë të të njëjtit seks. Kushtetuta e Kosovës njeh të drejtën për t’u martuar dhe për të krijuar familje në përputhje me ligjin, dhe projekti do t’u hapte rrugë bashkimeve civile, ndërsa do të duhej një ligj i veçantë për të përcaktuar se cilat të drejta vijnë me to. Organizata kosovare si Qendra për Barazi dhe Liri (CEL) kanë argumentuar prej kohësh se të drejtat e partneritetit duhet të jenë në vetë kodin, jo të shtyhen në një ligj të mëvonshëm.

Edhe ligji për IVF ka rëndësi

Beteja e dytë është për atë se kush mund të krijojë familje.

Qeveria e dërgoi Ligjin për Shëndetin Riprodhues dhe Fertilizimin e Asistuar Mjekësisht në Kuvend në janar 2023, sipas Balkan Insight. Ai kaloi leximin e parë, pastaj dështoi në leximin e dytë më 2024. Sipas projektit:

• Gratë do të kishin të drejtë për IVF pavarësisht statusit martesor, dhe pavarësisht nëse janë në lidhje me person të të njëjtit seks apo të seksit tjetër.
• Kosova do të kishte shërbime publike IVF dhe një bankë publike të qelizave riprodhuese.

Tani për tani, gratë që duan këto trajtime duhet të paguajnë klinika private ose të shkojnë jashtë. Për gratë lezbike dhe biseksuale, dhe për gratë beqare të çdo orientimi, ky ligj do të ishte dallimi mes një shërbimi publik në shtëpi dhe një fluturimi e një fature diku tjetër.

Leximi ynë nga Prishtina

Jetojmë këtu prej pesë javësh, dhe dy gjëra mund të jenë të vërteta njëkohësisht.

Aritmetika mbetet e vështirë. Shumica e Kurtit është e hollë, rebelimi i 2022-shit erdhi pjesërisht nga bankat e tij, dhe njeriu që tani udhëheq sulmin e opozitës për këtë çështje ulej dikur në ato banka. Askush nuk duhet t’u premtojë çifteve një datë.

Por kjo është edhe hera kur Kodi Civil ka dukur më konkret prej shumë kohësh: një kryeministër që e mbron në sallë, një grup punues që takohet, dhe projektligjet në një agjendë me horizont deri në fund të vitit. Opozita tashmë po bën fushatë kundër dy paragrafëve, dhe askush nuk lufton kundër paragrafëve që nuk po vijnë.

Çfarë do të ndjekim

• Nëse Kodi Civil arrin vërtet në qeveri në mes të nëntorit, dhe nëse dispozitat për bashkimet e të njëjtit seks mbijetojnë në versionin që arrin.
• Përpjekja e re e ligjit për IVF në leximin e dytë.
• Projektligji për gjendjen civile dhe ndryshimin ligjor të gjinisë, që deri tani mbështetet vetëm te rrëfimi i Rrahmanit për kalendarin.
• Plani i veprimit i Kosovës për të drejtat LGBTI 2024–2026, që skadon në fund të këtij viti. Një qeveri e qëndrueshme që shkruan një pasardhës më të fortë do të thoshte shumë.

Do të vazhdojmë të raportojmë nga këtu derisa të shkojmë në Podgoricë në dhjetor, dhe do ta krahasojmë çdo datë me diçka më të fortë se një postim sarkastik.

Burimet: Balkan Insight / BIRN (15 tetor 2026); Uránia (10 tetor 2026); Outright International, Kosova; ILGA-Europe Rainbow Map, Kosova. Foto: Rexhep Ibrahimi / Unsplash.