Kodi Civil i Kosovës ka një datë: 15 nëntor. Ja ku qëndron beteja për partneritetet e të njëjtit seks

Tri javë më parë shkruam se qeveria e Kosovës e kishte rikthyer Kodin Civil në tryezë. Atëherë data më konkrete që qarkullonte vinte nga një postim sarkastik në Facebook i një deputeti të opozitës, dhe ju thamë ta trajtonit si pretendim, jo si kalendar.

Rezulton se data është e vërtetë. Dhe është këtë të diel.

Versioni i shkurtër

• Data: Programi legjislativ i vetë qeverisë thotë se Kodi i ri Civil do të rishikohet dhe do të dërgohet në Kuvend deri më 15 nëntor 2026, sipas Telegrafit dhe Kosova.info, që të dy raportuan për programin më 11 tetor.
• Kush është përgjegjës: Ministria e Drejtësisë, e udhëhequr nga Donika Gërvalla.
• Pse na intereson: Drafti i vitit 2022 përfshinte një nen që lejonte një ligj të veçantë për regjistrimin e partneriteteve civile mes personave të të njëjtit seks. Ai nen është arsyeja pse dështoi.
• Çfarë nuk ka ndryshuar: Ligji i Kosovës nuk lejon martesat apo bashkimet civile të të njëjtit seks, dhe tekstin e rishikuar ende nuk e kemi parë.

Çfarë thotë në të vërtetë programi

Në një mbledhje qeverie në tetor, qeveria e katërt e kryeministrit Albin Kurti miratoi një program projektligjesh që do t’i ketë gati për Kuvendin deri në vitin 2028. Kodi Civil është në të, me afat në mes të nëntorit. Balkan Insight raportoi se tri projektligje për këto çështje janë në agjendën e qeverisë nga mesi i nëntorit deri në fund të vitit. Njëri është ligji për riprodhimin e asistuar, që do ta hapte IVF-në për gratë pavarësisht statusit martesor apo lidhjes.

Një detaj që vlen të theksohet. Postimi i deputetit të opozitës Eman Rrahmani, për të cilin shkroi Uránia, thoshte se kodi do të shkonte në qeveri më 15 nëntor. Mediat kosovare që përshkruan programin thonë se ai duhet të dërgohet në Kuvend deri atëherë. Sido që të jetë, 15 nëntori është dita për t’u ndjekur. Një afat i humbur nuk do të ishte diçka e re: kodi ka qëndruar i bllokuar katër vjet, duke lëvizur mes qeverisë dhe Kuvendit, siç vuri në dukje Zëri në tetor.

Kush ka thënë tashmë jo

Në mes të tetorit, e përditshmja Zëri (e ribotuar nga Korrekt Press) iu rikthye deputetëve që votuan kundër kodit herën e parë. Shumica nuk kishin lëvizur:

• Eman Rrahmani (PDK, deputet i Vetëvendosjes në 2022) paralajmëroi kundërshtim edhe më të fortë nëse kodi rikthehet me të njëjtën përmbajtje. Më herët ai ka thënë se dispozitat e kontestuara “nuk do të kalojnë në këtë parlament”, raportoi Balkan Insight.
• Besnik Tahiri dhe Time Kadrijaj nga Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK) thanë se partia e tyre ende e kundërshton.
• Duda Balje, deputete e komunitetit boshnjak, tha se qëndrimi i saj nuk ka ndryshuar.
• Labinotë Demi-Murtezi nga Vetëvendosja e vetë Kurtit tha se do të presë të shohë çfarë ndryshon në draftin e rishikuar para se të mbajë qëndrim.

Ky i fundit ka rëndësi. Lista e Zërit me deputetët që votuan kundër në 2022 përfshin 14 nga Vetëvendosja. Në atë votim, vetëm 28 nga 120 deputetë e mbështetën kodin. Edhe komunitetet fetare në Kosovë u bashkuan atëherë kundër draftit, vuri në dukje Kosova.info.

Këndvështrimi i BE-së

Më 2 nëntor, kryenegociatori i Kosovës me BE-në, Jeton Zulfaj, u paraqit para Komisionit për Integrime Evropiane të Kuvendit. I pyetur nga Kadrijaj e AAK-së nëse Vetëvendosja i ka votat, ai tha se miratimi i kodit është përgjegjësi e Kuvendit dhe se shpreson për konsensus të gjerë shoqëror për vlerat që ai përfaqëson, raportoi Zëri. Ai nuk e lidhi shprehimisht me kërkesat e BE-së.

Partnerët ndërkombëtarë e kanë mbështetur kodin që në fillim. Kur dështoi në 2022, zyra e BE-së në Prishtinë paralajmëroi se mosmiratimi i tij “do të ketë pasoja serioze negative në shumë aspekte të jetës së qytetarëve dhe bizneseve të Kosovës”, raportoi Exit News.

Pse e gjithë kjo është më e madhe se një nen

Është e lehtë të flitet për këtë si “ligji për martesat gay”. Nuk është. Kurti ka theksuar se drafti ka 997 faqe dhe 1.630 nene që mbulojnë pronën, trashëgiminë dhe të drejtën familjare. Dispozita e kontestuar nuk krijonte martesë, madje as bashkime civile drejtpërdrejt. Ajo lejonte një ligj të veçantë për regjistrimin e partneriteteve të të njëjtit seks. Pra, edhe një kod i miratuar është hapi i parë nga dy.

Organizatat LGBTI të Kosovës, si Qendra për Barazi dhe Liri, kanë argumentuar prej kohësh se të drejtat e partneritetit duhet të jenë në vetë kodin, jo në ndonjë ligj të ardhshëm që mund të bllokohet sërish.

Leximi ynë nga Prishtina

Jetojmë këtu që nga shtatori, dhe preferojmë të premtojmë më pak se sa të shtojmë zhurmë. Askush nuk duhet t’u premtojë çifteve një datë.

Aritmetika mbetet e vështirë, dhe teksti i rishikuar do të na tregojë më shumë se çdo fjalim. Nëse neni për partneritetet e të njëjtit seks mbijeton në draftin që arrin në Kuvend, kjo do të thotë se një qeveri po vë emrin e saj mbi të. Nëse zhduket në heshtje, edhe kjo tregon diçka.

Çfarë po ndjekim këtë javë

• A lëviz drafti deri më 15 nëntor, dhe a publikohet teksti?
• A mbijeton neni për partneritetet e të njëjtit seks pas rishikimit, dhe në çfarë forme?
• Si rreshtohen deputetët e vetë Vetëvendosjes, duke filluar nga ata që thanë se do të presin dhe do të shohin.
• Plani i Veprimit për të Drejtat e Personave LGBTI 2024–2026 i Kosovës skadon në fund të këtij viti, sipas OKB-së. Çfarë e zëvendëson është prova e radhës.

Do t’ju njoftojmë sapo të mbërrijë drafti.

Burimet: Telegraf dhe Kosova.info (11 tetor 2026); Balkan Insight / BIRN (15 tetor 2026); Korrekt Press / Zëri (16 tetor dhe 2 nëntor 2026); Uránia (10 tetor 2026); Exit News (17 mars 2022); Outright International. Foto: Fajar Al Hadi / Unsplash.